Nicos Mouzelis (born in Athens, 1939) is Emeritus Professor of Sociology at the London School of Economics. He has published extensively in the fields of historical sociology, sociology of organizations, sociology of development and social theory (his last book is Modern and Postmodern Social Theorising: Bridging the Divide. Cambridge: Cambridge University Press, 2008). He is at present working on a forthcoming book Aspects of Spirituality in Late Modernity. See below a more comprehensive biography in greek, and in english by clicking here.
Ι ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Γεννήθηκα στην Αθήνα τον Ιανουάριο του 1939.
Αποφοίτησα από το Κολλέγιο Αθηνών το 1957.
Υπηρέτησα τη στρατιωτική μου θητεία 1969-1970.
Έχω μια κόρη και δύο εγγόνια.
ΙΙ ΣΠΟΥΔΕΣ
Πανεπιστήμιο της Γενεύης (1957-62)
Licence στις Εμπορικές Επιστήμες, 1960
Licence στην Κοινωνιολογία, 1962
London School of Economics and Political Science
Ph.D. στην Κοινωνιολογία, 1966
ΙΙΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
1965-66 Assistant Lecturer Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο του Leicester
1966-69 Lecturer, Πανεπιστήμιο του Leicester
1970 Lecturer Κοινωνιολογίας, London School of Economics and Political Science
1977 Senior Lecturer, London School of Economics and Political Science
1987 Reader, London School of Economics and Political Science
1990 Professor, London School of Economics and Political Science
1998 Επισκέπτης Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Princeton (Τμήμα
Κοινωνιολογίας)
2001 Επίτιμος Διδάκτωρ, Πανεπιστήμιο Κρήτης
2002 Emeritus Professor of Sociology, London School of Economics
2003-04 Διδασκαλία στο ΜΠΣ “Πολιτική Επιστήμη και Κοινωνιολογία” του
Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης,
Πανεπιστήμιο Αθηνών (δύο εξάμηνα)
2005 Διδασκαλία στο ΠΜΣ του Τμήματος Κοινωνιολογίας του
Πανεπιστημίου Κρήτης (ένα εξάμηνο)
2011 Πρόταση ετήσιας εξαμηνιαίας διδασκαλίας από το ISCTE (Center
for Research and Studies in Sociology), Πανεπιστήμιο Λισσαβώνας
IV ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ
Στην επαγγελματική μου σταδιοδρομία, όπως φαίνεται στο συγγραφικό έργο (βλ. τμήμα V), με απασχόλησαν συστηματικά θεωρητικά και μεθοδολογικά διακυβεύματα σε τρία γνωστικά πεδία: την κοινωνιολογία των οργανώσεων, την κοινωνιολογία της ανάπτυξης και την κοινωνική θεωρία. Στην παρούσα φάση ασχολούμαι με ένα νέο γνωστικό πεδίο: την κοινωνιολογία της θρησκείας.
Σε ό,τι αφορά τα πιο εμπειρικά προσανατολισμένα έργα μου, έχω συστηματικά προσπαθήσει να συνδέσω το εμπειρικό με το θεωρητικό. Η κοινωνιολογική ανάλυση διαφέρει από την απλή περιγραφή και μέτρηση των κοινωνικών φαινομένων, επειδή χρησιμοποιεί μια σειρά από εννοιολογικά και μεθοδολογικά εργαλεία που είναι χρήσιμα για τον εντοπισμό ενός προβλήματος καθώς και για τον τρόπο επίλυσής του. Για το λόγο αυτόν, στα πιο θεωρητικά μου έργα η βασική εστίαση δεν είναι στην ιστορία των ιδεών ούτε στην κοινωνική φιλοσοφία. Είναι στην επεξεργασία εννοιολογικών και μεθοδολογικών εργαλείων που βοηθάνε τον εμπειρικά προσανατολισμένο ερευνητή στο έργο του.
Αυτή η προσέγγιση, στη σύγχρονη εκδοχή της αναπτύχθηκε συστηματικά από τον διάσημο αμερικανό κοινωνιολόγο Talcott Parsons. Τον ακολούθησαν μια σειρά από σημαντικούς στοχαστές/κοινωνικοί επιστήμονες όπως οι Robert K. Merton, Anthony Giddens, Pierre Bourdieu, Ulrich Beck και άλλοι. Στα τρία τελευταία έργα μου ασχολούμαι με αυτού του είδους τη θεωρητική παράδοση. Εξετάζω κριτικά την εκτεταμένη σχετική βιβλιογραφία και επεξεργάζομαι νέα εννοιολογικά/μεθοδολογικά εργαλεία. Σε ένα πιο γενικό επίπεδο προσπαθώ να δημιουργήσω ένα θεωρητικό παράδειγμα που χτίζει γέφυρες μεταξύ προσεγγίσεων οι οποίες δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στο υποκείμενο (σχολή της συμβολικής διαντίδρασης, εθνομεθοδολογία, φαινομενολογική κοινωνιολογία) και αυτών που εστιάζονται πιο πολύ στις δομές (παρσονικός λειτουργισμός, στρουκτουραλισμός, μεταστρουκτουραλισμός).
Ο πολλαπλασιασμός των παραπάνω θεωρητικών σχολών ή παραδειγμάτων και ο θεωρητικός πόλεμος μεταξύ τους οδήγησε στη δεκαετία του 70 και 80 σε δύο αντιδράσεις. Η πρώτη προσπάθησε να δημιουργήσει μια «υπερθεωρία», δηλαδή μια σύνθεση όλων των επιμέρους προσεγγίσεων (Giddens, Bourdieu). Ενώ η δεύτερη, η μεταμοντέρνα αντίδραση, προσπάθησε να καταργήσει όλα τα σύνορα, όλους τους διαχωρισμούς όχι μόνο μεταξύ κοινωνιολογικών παραδειγμάτων αλλά και μεταξύ κοινωνιολογίας, φιλοσοφίας, ψυχανάλυσης, σημειολογίας κτλ. Η θέση που προσπάθησα να αναπτύξω, κυρίως στα τρία τελευταία βιβλία μου είναι μια τρίτη μεθοδολογική προσέγγιση στο πρόβλημα του πολλαπλασιασμού των παραδειγμάτων και του κατακερματισμού της κοινωνιολογικής θεωρίας, που δεν καταργεί τις ιδιαίτερες λογικές της κάθε σχολής, ούτε ωστόσο τείνει στη δημιουργία μιας υπερθεωρίας. Το ζητούμενο είναι η κατασκευή νέων εννοιολογικών/μεθοδολογικών εργαλείων. Αυτά θα πρέπει να λειτουργούν σαν μια lingua franca, μια γλώσσα ικανή να μεταφράζει τη μια θεωρητική λογική με όρους της άλλης. Έτσι αποφεύγεται το μεταμοντέρνο, θεωρητικό χάος όσο και η μονολιθικότητα μια ολικής σύνθεσης.
Το όνομά μου συναρτάται διεθνώς με αυτή τη θεωρητική/μεθοδολογική προσέγγιση. Αυτό φαίνεται από το μεγάλο αριθμό ετεροαναφορών στο ύστερο έργο μου – κυρίως στο Sociological Theory: What Went Wrong: Diagnosis and Remedies (βλ. τμήμα IV, Βιβλία στην αγγλική γλώσσα).
V ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ: ΒΙΒΛΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ
1. ORGANISATION AND BUREAUCRACY: An Analysis of Modern Theories. London: Routledge & Kegan Paul, 1967, 1975, 1981, σελ. 234.
Ελληνική έκδοση: Οργάνωση και Γραφειοκρατία: Μια Ανάλυση των Σύγχρονων Θεωριών. Σάκκουλας, 2009, σελ. 289 (Μετάφραση Ευαγγελία Σοφούλη).
Εξετάζονται τα κείμενα θεωρητικών όπως ο Marx, ο Weber και ο Michels οι οποίοι, ξεκινώντας από ευρύτερες οπτικές γωνίες, προσπάθησαν να εκτιμήσουν τις επιπτώσεις που έχει η εκτεταμένη γραφειοκρατία στη δομή εξουσίας της σύγχρονης κοινωνίας. Η άποψή μου είναι ότι τα κλασικά αυτά κείμενα και ειδικότερα ο ιδεατός τύπος γραφειοκρατίας του Weber, αποτέλεσαν τη βάση των μεταγενέστερων θεωριών για τη γραφειοκρατία. Παράλληλα, στο βιβλίο εξετάζεται και η άλλη παράδοση αντιλήψεων για την οργάνωση που η αφετηρία της βρίσκεται στον Taylor και το κίνημα του επιστημονικού management. Στο σημείο αυτό, η ανάλυση δεν εστιάζεται στην κοινωνία ως σύνολο, αλλά στον μεμονωμένο εργαζόμενο αντιμετωπιζόμενο ως απλή μονάδα που οι δραστηριότητές της οφείλουν να εξορθολογιστούν ώστε να επιτευχθεί η μέγιστη δυνατή παραγωγικότητα.
Στο τρίτο μέρος του βιβλίου ασχολούμαι με τα θεωρητικά και μεθοδολογικά προβλήματα που εγείρουν οι δύο παραδόσεις περί γραφειοκρατίας και οργανώσεων. Πιο συγκεκριμένα, εξετάζω την έννοια της αντικειμενικότητας στις κοινωνικές επιστήμες, το ρόλο που παίζουν οι αξίες του μελετητή στην ερευνητική διαδικασία, τους μη αναγωγιστικούς μεθοδολογικούς τρόπους μετάβασης από τη μικρο- στη μακρο-ανάλυση, καθώς και τη σχέση κοινωνιολογίας και ιστορίας. Όλα τα παραπάνω προβλήματα τα εξετάζω κατά πιο εκτενή, συστηματικό και θεωρητικά εκλεπτυσμένο τρόπο στα τρία τελευταία θεωρητικά/μεθοδολογικά έργα μου.
Η έκδοση του 1975 περιλαμβάνει νέα, πολυσέλιδη εισαγωγή όπου αξιολογούνται οι πιο πρόσφατες τάσεις στη σχετική βιβλιογραφία. Το βιβλίο χρησιμοποιείται σήμερα ευρύτατα σε μαθήματα βιομηχανικής κοινωνιολογίας, κοινωνιολογίας των οργανώσεων και management στη Μεγάλη Βρετανία, στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ευρώπη και στην Ιαπωνία (μεταφράστηκε και στα ιαπωνικά). Έχει 539 ετεροαναφορές στο Citation Index του Google.
2. MODERN GREECE: Facets of Underdevelopment. London: Macmillan, 1978, 1979, σελ. 222.
Ελληνική έκδοση: Νεοελληνική Κοινωνία: Όψεις Υπανάπτυξης. Εξάντας, 1978, σελ. 347 (Μετάφραση Τζένη Μαστοράκη).
Το βιβλίο αποτιμά τις θεωρίες για την ανάπτυξη των χωρών του Τρίτου Κόσμου, εξετάζοντας την αξία και τη σημασία τους για την ανάλυση της σύγχρονης Ελλάδος. Αφού πρώτα επιχειρηθεί μια ιστορική επισκόπηση της ανάπτυξης του ελληνικού καπιταλισμού από την περίοδο της Οθωμανικής περιόδου έως τις μέρες μας, εξετάζεται το εννοιολογικό πλαίσιο των κύριων θεωρητικών προσεγγίσεων στο θέμα ανάπτυξη/υπανάπτυξη.
Τα τέσσερα τελευταία δοκίμια, χρησιμοποιώντας τις έννοιες που έχουν ήδη αναπτυχθεί στο θεωρητικό μέρος του βιβλίου, αναφέρονται σε ορισμένες πλευρές της σχέσης ανάμεσα στις ταξικές δομές και την πολιτική σε κρίσιμες περιόδους της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: την πολιτική οργάνωση των αγροτών και τους λόγους της μη εμφάνισης μαζικού αγροτικού κινήματος στην Ελλάδα του μεσοπολέμου – τον μεταβαλλόμενο ρόλο των στρατιωτικών σε συνάρτηση με την ανάπτυξη της οικονομίας και του κράτους – και το δομικό υπόβαθρο για την άνοδο και την πτώση της στρατιωτικής δικτατορίας (1967-74).
Αυτό που συνδέει τα θεωρητικά με τα πιο εμπειρικά κεφάλαια του βιβλίου είναι η ιδέα πως η ανάλυση των κοινωνικών τάξεων είναι εργαλείο εξαιρετικά χρήσιμο για την κατανόηση των κύριων δομικών χαρακτηριστικών της νεοελληνικής κοινωνίας. Αναδεικνύεται επίσης ότι οι κοινωνικές τάξεις δεν πρέπει να παρουσιάζονται ούτε σαν ανθρωπομορφικές οντότητες που δημιουργούν και ορίζουν τα πάντα στο κοινωνικό γίγνεσθαι (η κλασσική μαρξιστική προσέγγιση), ούτε τελείως παθητικά, ως «φορείς δομών» (η στρουκτουραλιστική προσέγγιση του L. Althusser), ούτε τέλος σαν ως στατιστικές κατηγορίες, χρήσιμες για τη μέτρηση της κοινωνικής διαστρωμάτωσης (η νεολειτουργιστική προσέγγιση του T. Parsons). Τα μεθοδολογικά προβλήματα που χαρακτηρίζουν τις παραπάνω εννοιολογήσεις των κοινωνικών τάξεων καθώς και τη δική μου συνθετική προσέγγιση εξετάζω πιο συστηματικά στο τελευταίο βιβλίο μου Modern and Postmodern Social Theorising: Bridging the Divide, κεφ. 15.
3. POLITICS IN THE SEMI-PERIPHERY: Early Parliamentarism and Late Industrialisation in the Balkans and Latin America. London: Macmillan, 1986, σελ. 284.
Ελληνική έκδοση: Κοινοβουλευτισμός και Εκβιομηχάνιση στην Ημι-περιφέρεια: Ελλάδα, Βαλκάνια, Λατινική Αμερική. Θεμέλιο, 1986, σελ. 389 (Μετάφραση Βασίλης Καπετανγιάννης).
Πρόκειται για μια ιστορικά προσανατολισμένη ανάλυση των κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων σε ορισμένες χώρες των Βαλκανίων και της Λατινικής Αμερικής. Εξετάζοντας τη σχέση ανάμεσα στον πρώιμο κοινοβουλευτισμό και την όψιμη εκβιομηχάνιση σε κοινωνίες των Βαλκανίων (Ελλάδα, Βουλγαρία) και της Λατινικής Αμερικής (Χιλή, Αργεντινή, Βραζιλία), το βιβλίο εστιάζει σε δύο κρίσιμα στοιχεία της πολιτικής ανάπτυξης των συγκεκριμένων χωρών: α) την προπολεμική μετάβαση από ολιγαρχικές σε ευρύτερες μορφές πολιτικές συμμετοχής και β) τη μεταπολεμική εμφάνιση, σε ορισμένες τουλάχιστον από αυτές τις χώρες, στρατιωτικών δικτατορικών καθεστώτων τα οποία επιχείρησαν να περιορίσουν την πολιτική συμμετοχή και να αποκλείσουν τα λαϊκά στρώματα από την ενεργό πολιτική. Παράλληλα, το βιβλίο προσπαθεί να φωτίσει τις θεωρητικές συνέπειες της ανάλυσης που προηγήθηκε ως προς έννοιες-κλειδιά και αμφισβητούμενα ζητήματα της σχετικής βιβλιογραφίας.
4. POST-MARXIST ALTERNATIVES: The Construction of Social Orders. London: Macmillan, 1990, σελ. 210.
Ελληνική έκδοση: Μεταμαρξιστικές Προοπτικές: Για μια Νέα Πολιτική Οικονομία και Κοινωνιολογία. Θεμέλιο, 1992, σελ. 208 (Μετάφραση Βασίλης Καπετανγιάννης).
Αντικρούοντας την κυρίαρχη σήμερα τάση καθολικής απόρριψης του μαρξισμού, το βιβλίο υποστηρίζει ότι είναι πια καιρός να πάψουμε να διαχωρίζουμε τον Marx από τους άλλους κλασσικούς θεωρητικούς του κοινωνικού γίγνεσθαι και να αντιμετωπίσουμε το έργο του με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που η σύγχρονη κοινωνική ανάλυση αντιμετωπίζει το έργο του Weber ή του Durkheim. Είναι καιρός, με άλλα λόγια, να σταθμίσουμε κριτικά τα εννοιολογικά εργαλεία που προσφέρει ο μαρξισμός για τη μελέτη μακροϊστορικών μετασχηματισμών χρησιμοποιώντας ως κύριο κριτήριο την ευριστική και μεθοδολογική τους χρησιμότητα μάλλον, παρά τη συμβολή τους στη σωτηρία ή την καταδίκη του σύγχρονου κόσμου. Από αυτή τη σκοπιά, προτείνω ένα μεταμαρξιστικό πλαίσιο το οποίο αποφεύγει τον οικονομικό αναγωγισμό ενώ συγχρόνως διατηρεί ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά της μαρξιστικής σκέψης – χαρακτηριστικά που, όταν αναδιαρθρωθούν ριζικά, γίνονται απαραίτητα εργαλεία για την εξέταση του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνίες συγκροτούνται, αναπαράγονται και μετασχηματίζονται.
Εξετάζοντας ορισμένα χαρακτηριστικά θεωρητικά αδιέξοδα που αντιμετωπίζει ο μαρξισμός στην ανάλυση των χωρών του ύστερου καπιταλισμού, το βιβλίο υπογραμμίζει τη γονιμότητα του προτεινόμενου εννοιολογικού πλαισίου. Επιπλέον, οι αντιφάσεις της μαρξιστικής ανάλυσης και οι τρόποι για να τις αποφύγει κανείς αναδεικνύονται σε σχέση με μια συγκεκριμένη περίπτωση: αυτή των μακροχρόνιων εξελίξεων που οδήγησαν στην «αστική επανάσταση» του 1909 στην Ελλάδα. Εκτός, λοιπόν, από θεωρητική παρέμβαση στις τρέχουσες διαμάχες για την κρίση του μαρξισμού, το βιβλίο αποτελεί και συμβολή στον προβληματισμό για το χαρακτήρα και τα αίτια του στρατιωτικού κινήματος που άνοιξε το δρόμο για τον «αστικό» μετασχηματισμό της ελληνικής κοινωνίας.
5. BACK TO SOCIOLOGICAL THEORY: The Construction of Social Orders. London: Macmillan, 1991, 1993, σελ. 210.
Ελληνική έκδοση: Επιστροφή στην Κοινωνιολογική Θεωρία: Η Έννοια της Ιεραρχίας και το Πέρασμα από τη Μικρο- στη Μακρο-κοινωνιολογία. Θεμέλιο, 1997, σελ. 274 (Μετάφραση Βασίλης Καπετανγιάννης).
Το βιβλίο αντικρούει τις σαφείς τάσεις για συγχώνευση φιλοσοφίας και κοινωνιολογικής θεωρίας που χαρακτηρίζουν την κοινωνιολογία της εποχής μας. Επιχειρώντας να αποδείξω τη σχετική αυτονομία και την ιδιαίτερη λογική της κοινωνιολογικής θεώρησης, αντλώ στοιχεία από ποικίλες θεωρητικές παραδόσεις με σκοπό να συγκροτήσω ένα σύνολο αλληλένδετων εννοιών, χρήσιμων για τη γεφύρωση του χάσματος ανάμεσα στις μακροκοινωνιολογίες και τις μικροκοινωνιολογίες. Με τη βοήθεια παραδειγμάτων από την κοινωνιολογία της ανάπτυξης και από τη θεωρία των οργανισμών, συγκεκριμενοποιείται ο τρόπος με τον οποίο το προτεινόμενο εννοιολογικό πλαίσιο μπορεί να βοηθήσει τον ερευνητή ώστε να αποφύγει τόσο την πραγμοποίηση των μακροθεσμικών δομών, όσο και την αναγωγή τους στις διυποκειμενικές κατανοήσεις των δρώντων φορέων.
Το πρόβλημα της μετάβασης από το «μικρο» στο «μακρο» επίπεδο ανάλυσης (για παράδειγμα από την ανάλυση μικρών κοινωνικών ομάδων ή οργανώσεων στην ανάλυση του κράτους-έθνους ή του παγκόσμιου συστήματος) αποτελεί ίσως το πιο κεντρικό πρόβλημα της σύγχρονης κοινωνικής θεωρίας. Παραθέτω την αξιολόγηση του βιβλίου μου από τον David Lockwood, τον γνωστό κοινωνιολόγο που έχει ασχοληθεί συστηματικά με το παραπάνω πρόβλημα:
Πρόκειται για μια εξαιρετική συμβολή στις σύγχρονες διαμάχες στην κοινωνιολογική θεωρία. Με αξιοσημείωτη σαφήνεια και περιεκτικότητα ο Μουζέλης πρώτα εκθέτει τις αντιφατικές προσεγγίσεις σε δύο βασικές διαστάσεις (φορείς δράσεις vs. δομές, και κοινωνική vs. συστημική ενσωμάτωση) γύρω από τις οποίες τόσο πολύ αφηρημένη θεωρία (κυρίως η λεγόμενη «θεωρία της δομοποίησης) έχει αναπτυχθεί για τόσο μεγάλο διάστημα με μικρές συνέπειες για τη μελέτη των πραγματικών κοινωνικών συστημάτων. Εν συνέχεια επιδιώκει να επιλύσει και αντικαταστήσει αυτές τις αντιθέσεις μέσω της διατύπωσης μιας εντελώς πρωτότυπης έννοιας, αυτής των «κοινωνικών ιεραρχιών», η οποία, καθορίζοντας τα επίπεδα συνάφειας της μικρο και μακρο θεωρίας, καταργεί την ανάγκη για τη διατήρηση της εν λόγω στείρας διχοτόμησης. Το επιχείρημά του είναι εντελώς πειστικό. Το Επιστροφή στην Κοινωνιολογική Θεωρία είναι η πιο ισχυρή και πρωτότυπη συνεισφορά στο πεδίο που έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια, και είναι βέβαιο ότι θα έχει μια πολύ σημαντική και διαρκή επίδραση στην πορεία των μελλοντικών συζητήσεων. David Lockwood, Ομότιμος Καθηγητής Κοινωνιολογίας, University of Essex.
6. SOCIOLOGICAL THEORY: What Went Wrong? Diagnosis and Remedies. London: Routledge, 1995, σελ. 220.
Ελληνική έκδοση: Η Κρίση της Κοινωνιολογικής Θεωρίας: Τι πήγε λάθος;. Θεμέλιο, 2000, σελ. 298 (Μετάφραση Βασίλης Καπετανγιάννης).
Η σύγχυση που επικρατεί σήμερα στις κοινωνικές επιστήμες σηματοδοτείται από τη σχετική αποσύνδεση θεωρίας και εμπειρικής έρευνας, την υποταγή της κοινωνιολογικής στη φιλοσοφική θεώρηση, την κατάργηση των διαχωριστικών γραμμών μεταξύ κλάδων και υποκλάδων της κοινωνικής επιστήμης, και τη συγχώνευση της εσωτερικής τους λογικής.
Στο βιβλίο αναλύονται τα κύρια μεθοδολογικά προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η κοινωνιολογική θεωρία αλλά και τα μέσα για την επίλυσή τους. Εξετάζοντας κριτικά ποικίλες εξελίξεις της μετά τον Parsons περιόδου (θεωρία της δομοποίησης του Giddens, μορφολογική κοινωνιολογία του Elias, θεωρία της πρακτικής του Bourdieu, νεολειτουργισμός του J. Alexander, μεταστρουκτουραλισμός του Foucault κτλ.), επιχειρώ αφενός μια διάγνωση για το τι πήγε λάθος στην εξέλιξη της κοινωνιολογικής θεωρίας και αφετέρου προτείνω λύσεις για την υπέρβαση του σημερινού αδιεξόδου. Ο δεύτερος αυτός στόχος υπηρετείται με την επεξεργασία ενός συνόλου εννοιών οι οποίες ρίχνουν νέο φως στις σημερινές διχογνωμίες για το χαρακτήρα των λειτουργιστικών εξηγήσεων, τη διάκριση δομής/δρώντος υποκειμένου, τις διασυνδέσεις μικροκοινωνιολογίας και μακροκοινωνιολογίας, τη σύγκριση κοινωνικής και κοινωνιολογικής θεωρίας κ.ο.κ.
Τη στιγμή κατά την οποία κοινωνικοί επιστήμονες, εστιάζοντας την προσοχή τους στην κουλτούρα, στους Λόγους (discourses) και στην κατασκευή ταυτοτήτων, παραγνωρίζουν τον τύπο των μακροσχηματισμών που έχουν αλλάξει την όψη του κόσμου μας, τη στιγμή που οι ολιστικές προσεγγίσεις (στους τομείς της πολιτικής οικονομίας και της ιστορικής μακροκοινωνιολογικής παράδοσης) απορρίπτονται ως ουσιοκρατικές ή/και ως έχοντας αυταρχικές υποδηλώσεις, νομίζω πως είναι ζωτικής σημασίας να δείξει κανείς ότι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ολιστικά εννοιολογικά εργαλεία αποφεύγοντας τόσο την ουσιοκρατία όσο και τον αυταρχισμό.
Γενικότερα, το βιβλίο αυτό αποτελεί, τρόπον τινά, απαύγασμα των συνεχών προσπαθειών που έχω καταβάλει στη διάρκεια των σαράντα ετών της σταδιοδρομίας μου ως κοινωνιολόγος για να επιλύσω θεωρητικούς γρίφους και να κατασκευάσω ή να επαναδιατυπώσω έννοιες που μπορούν να βοηθήσουν μεθοδολογικά τους κοινωνικούς επιστήμονες να αποφύγουν τον εμπειρισμό και να διερευνήσουν, με θεωρητικά δόκιμο και εμπειρικά ορθό τρόπο, πώς κοινωνικές ολότητες συγκροτούνται, λειτουργούν και μεταβάλλονται.
Πρόκειται για προσπάθεια που στοχεύει (σε αντίθεση με τη σημερινή μόδα των μεταμοντέρνων τάσεων) να δείξει ότι ορισμένα εννοιολογικά εργαλεία, που μας έχουν προσφέρει η κλασσική κοινωνιολογία καθώς και η παράδοση της σύγχρονης κοινωνικής θεωρίας του Parsons, εξακολουθούν να είναι χρήσιμα για την κατανόηση του κόσμου στον οποίο ζούμε σήμερα.
Το βιβλίο αυτό αποτελεί κείμενο αναφοράς στον αγγλοσαξονικό χώρο, κυρίως από μελετητές και μεταπτυχιακούς φοιτητές που ασχολούνται με την κοινωνική θεωρία και μεθοδολογία. Από όλα τα πιο θεωρητικά βιβλία μου έχει τις περισσότερες αναφορές στο Citation Index του Google.
7. MODERN AND POSTMODERN SOCIAL THEORISING: Bridging the Divide. Cambridge: Cambridge University Press, 2008, σελ. 311.
Ελληνική έκδοση: Γέφυρες: Μεταξύ Νεωτερικής και Μετανεωτερικής Κοινωνικής Θεωρίας. Θεμέλιο, 2010, σελ. 420 (Μετάφραση Βασίλης Καπετανγιάννης, Επιμέλεια Βαγγέλης Λιότζης).
Ο τίτλος του βιβλίου συνοψίζει το περιεχόμενο. Παρεμβαίνει στην υπάρχουσα και συνεχιζόμενη διαμάχη ανάμεσα στη νεωτερική και τη μετανεωτερική κοινωνική θεωρία. Η τελευταία απορρίπτει τις νεωτερικές προσεγγίσεις ως οικονομιστικές και ουσιοκρατικές. Η νεωτερική θεωρία από την άλλη μεριά επικρίνει τις μεταμοντέρνες προσεγγίσεις υποστηρίζοντας ότι απορρίπτουν τα ολιστικά εννοιολογικά εργαλεία που διευκολύνουν το σχηματισμό μιας συνολικής εικόνας του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνικές ολότητες (οργανώσεις, κοινότητες, έθνη-κράτη κλπ.) έχουν συσταθεί, αναπαραχθεί και μετασχηματιστεί. Θεωρεί ότι η απόρριψη των ολιστικών μεθοδολογιών οδηγεί σε κοινωνική μυωπία –την άρνηση να διερευνηθεί κριτικά το είδος των γενικών προβλημάτων με τα οποία ασχολείται η κλασική κοινωνιολογία. Το βιβλίο επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ αυτών των δύο αντικρουόμενων προοπτικών και προτείνει ένα νέο ολιστικό πλαίσιο που δεν είναι ούτε αναγωγιστικό/οικονομιστικό, ούτε ουσιοκρατικό.
Παρόλο που το πρώτο μέρος καταπιάνεται με τις εξελίξεις που σημειώθηκαν στη μεταπολεμική κοινωνική θεωρία, το συγκεκριμένο βιβλίο δεν είναι εισαγωγικό εγχειρίδιο. Στο επίκεντρο της ανάλυσής μου είναι η προβληματική φορέας δράσης-σύστημα. Το έργο αναλύει τις συνεχείς διαμάχες μεταξύ των νεωτερικών και μετανεωτερικών θεωριών, καθώς επίσης τους τρόπους με τους οποίους θα μπορούσε να γεφυρωθεί το χάσμα που τις χωρίζει. Συγκεκριμένα, σε όλα τα κεφάλαια είτε εξετάζονται κρίσιμης σημασίας ως προς τις παραπάνω διαμάχες θέματα (όπως ο ευρωκεντρισμός, ο ηθικός σχετικισμός, ο γνωστικός σχετικισμός κτλ.) είτε σε ένα πιο αφηρημένο επίπεδο διερευνάται η προβληματική φορέας δράσης-σύστημα.
Παρατίθενται σχόλια κοινωνιολόγων που ειδικεύονται στην κοινωνική θεωρία:
Είναι εξαιρετικό, η καλύτερη τυπική κοινωνιολογική θεωρία που είναι γνωστή σε μένα, και μια καταπληκτική ανάλυση της κατάστασης του πεδίου. John Hall, Καθηγητής Κοινωνιολογίας, McGill University.
Το «Γέφυρες: Μεταξύ Νεωτερικής και Μετανεωτερικής Κοινωνικής Θεωρίας» είναι μια πραγματικά εξαιρετική συνεισφορά στη γνώση του πεδίου. Ο Καθηγητής Μουζέλης πετυχαίνει αναμφισβήτητα να ρίξει φως σε περιοχές όπου σκοτάδι και σύγχυση είχαν τη δυνατότητα να βασιλεύουν τα τελευταία χρόνια. Ο συγγραφέας εδραιώνει τη θέση του στην πρώτη γραμμή μεταξύ των σύγχρονων θεωρητικών της κοινωνιολογίας. Eric Dunning, Ομότιμος Καθηγητής Κοινωνιολογίας, University of Leicester.
Το βιβλίο επελέγη το 2009 από την European Sociological Association ανάμεσα στα τρία βιβλία της χρονιάς και το παρουσίασα στο Διεθνές Συνέδριο της Εταιρείας.
8. MODERNITY: The Religious and Spiritual Dimension. (υπό συγγραφή)
Στην παρούσα φάση ασχολούμαι με τη συγγραφή ενός έργου που συνδέει τις βασικές δομές της νεωτερικότητας με μια σειρά από θρησκευτικές εξελίξεις -κυρίως στον αγγλοσαξονικό χώρο. Ως δείγμα παραθέτω ένα κεφάλαιο που δίνει μια γενική εικόνα των προβλημάτων με τα οποία το κείμενο ασχολείται (βλ. Παράρτημα Α). Το μεγαλύτερο μέρος έχει ολοκληρωθεί και θα υποβληθεί σε αγγλικό εκδοτικό οίκο το 2012.
Σε μερικά κεφάλαια του βιβλίου η ενασχόληση με θεωρητικά και μεθοδολογικά προβλήματα συνεχίζεται. Για παράδειγμα, το εισαγωγικό κεφάλαιο ασχολείται με τις διάφορες διαμάχες μεθοδολογικού και θεωρητικού χαρακτήρα που προκαλεί η έννοια της νεωτερικότητας. Επίσης στο κεφάλαιο για τον θρησκευτικό φονταμενταλισμό που επεξεργάζομαι αυτή τη στιγμή προσπαθώ να εξετάσω το φαινόμενο σε τέσσερα αλληλοσυνδεόμενα επίπεδα:
- το πολιτισμικό επίπεδο των αξιών,
- το κοινωνικό επίπεδο των θεσμών/ρόλων,
- το κοινωνικοψυχολογικό επίπεδο των ταυτοτήτων,
- και το ενδοψυχικό επίπεδο των εμπλεκόμενων ψυχοδυναμικών αμυντικών μηχανισμών.
Εξετάζονται τα μεθοδολογικά προβλήματα που αναδύονται όταν προσπαθεί ο κοινωνικός επιστήμονας να περάσει από το ένα επίπεδο ανάλυσης στο άλλο. Η βασική πρόκληση σε αυτό το πλαίσιο είναι η αποφυγή του αναγωγισμού και η θεωρητικά συγκροτημένη συνάρθρωση του ατομικού με το συλλογικό.
VΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ: ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
ΑΡΘΡΑ ΣΕ ΞΕΝΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ (με κριτές)
Τις περιλήψεις πολλών άρθρων μου στην αγγλική γλώσσα μπορεί να βρει κανείς στο WebSPIRS: Sociological Abstracts
1. “On the Greek Coup”, Contemporary Issues, Vol. 13, No. 51, October 1968.
2. “Silverman on Organisation”, Sociology, Vol. 3, No. 1, January 1969, pp. 111-3.
3. “Critical note on total institutions”, Sociology, Vol. 5, No. 1, January 1971, pp. 113-20.
4. “Some Problems in the Sociology of Job Satisfaction”, Prakseologia, No. 44, 1972.
5. “Modernisation, development and the peasant”, Development and Change, Vol. 4, No. 3, 1973, pp. 73-88.
6. “System and Social Integration: Some Reflections on a Fundamental Distinction”, British Journal of Sociology, Vol. 25, No. 4, December 1974.
7. “Greek and Bulgarian Peasants: Aspects of their Sociopolitical Organisation during the Interwar Period”, Comparative Studies in Society and History, Vol. 18, No. 1, January 1976, pp. 85-105.
8. “Capitalism and the Development of Agriculture”, The Journal of Peasant Studies, Vol. 3, No. 4, July 1976, pp. 483-92.
9. “Class and Clientistic Politics: The Case of Greece”, Sociological Review, Vol. 26, No. 3, November 1978, pp. 471-99.
10. “Agrotika: A Comparative Study of Rural Social Structures in the Balkans”, The Greek Review of Social Research, Vol. 32, 1978.
11. “Peasant agriculture, productivity and the laws of capitalist development: A reply to Vergopoulos”, Journal of Peasant Studies, Vol. 6, No 3, 1979, pp. 351-7.
12. “The Army and Politics in Modern Greece: Review Essay”, Journal of the Greek Diaspora, Vol. 6, No. 2, Summer 1979.
13. “Modernization, under development, uneven development: Prospects for a theory of third world formations”, Journal of Peasant Studies, Vol. 7, No. 3, 1980, pp. 353-74.
14. “Teleology and Uneven Development: A Reply to Taylor”, Journal of Peasant Studies, Vol. 8, No. 4, 1981, pp 531-6.
15. “Reductionism in Marxist Theory”, Telos, Vol. 45, Fall 1980.
16. “Modern Greece: Development or Underdevelopment?”, Monthly Review, December 1980.
17. “On the Demise of Oligarchic Parliamentarism in the Semi-Periphery: A Balkan-Latin American Comparison”, Sociology, Vol. 17, No. 1, 1983, pp. 28-43.
18. “Notes on Some Structural Aspects of the Modern Greek State” (in Italian), Sviluppo, April 1984.
19. “On the Crisis of Marxist Theory”, British Journal of Sociology, Vol. 35, No. 1, March 1984.
20. “On the Analysis of Social Stratification in Greece”, Journal of the Greek Diaspora, Vol. 11, No. 4, Winter 1984.
21. “On the Concept of Populism: Populist and Clientistic Modes of Incorporation in Semiperipheral Politics”, Politics and Society, Vol. 14, No. 3, 1985, pp. 329-48.
22. “Continuitiés et changements en politique grecque: d’ Elefterios Venizelos à Andreas Papandreou”, Les Temps Modernes, December 1986.
23. “On the Rise of Postwar Military Dictatorships: Argentina Chile Greece”, Comparative Studies in Society and History, Vol. 8, No. 1, January 1986, pp. 55-80.
24. “Factory Regimes in Comparative Perspective”, Contemporary Sociology, September 1986.
25. “Sociology of Development: Reflections on the Present Crisis”, Sociology, Vol. 22, No. 1, February 1988, pp 23-44.
26. “Political Transitions in Greece and Argentina: Toward a Reorientation of Marxist Political Theory”, Comparative Political Studies, Vol. 21, No. 4, January 1989, pp. 443-66.
27. “Restructuring Structuration Theory”, Sociological Review, Vol. 37, No. 4, November 1989.
28. “Financial Strategies and Industrialisation in Modern Greece”, Modern Greek Studies, Vol. 8, 1990.
29. “The Interaction Order and the Micro-Macro Distinction”, Sociological Theory, Vol. 10, No. 1, Spring 1992.
30. “System and Social Integration: Habermas’ View”, British Journal of Sociology, Vol. 43, No. 2, June 1992.
31. “Evolution and Democracy: Talcott Parsons and the Collapse of the Eastern European Regimes”, Theory, Culture and Society, Vol. 10, No. 1, February 1993, pp. 145-51.
32. “On Figurational Sociology”, Theory, Culture and Society, Vol. 10, No. 2, May 1993, pp. 239-53.
33. “The Anatomy of a Failure: Pasok’s Socialist Experiment”, Journal of Modern Greek Studies, May 1993.
34. “Comparing the Durkheimian and Marxist Traditions”, Sociological Review, Vol. 41, No. 3, August 1993, pp. 572-82.
35. “The Poverty of Sociological Theory”, Sociology, Vol. 27, No. 4, November 1993, pp. 675-95.
36. “In defence of Grand Historical Sociology”, British Journal of Sociology, Vol. 45, No. 1, March 1994.
37. “After Post-Modernism: A Reply to Gregor McLennan”, Sociology, Vol. 30, No. 1, February 1996, pp. 131-5.
38. “The Concept of Modernisation: Its Relevance for Greece”, Journal of Modern Greek Studies, Vol 14, No. 2, October 1996.
39. “Social and System Integration: Lockwood, Habermas, Giddens”, Sociology, Vol. 31, No. 1, February 1997, pp. 111-9.
40. “In Defence of the Sociological Canon: A reply to David Parker”, Sociological Review, Vol. 45, No. 2, May 1997, pp. 244-53.
41. “Religion, Science and the Environment: A synthetic view”, Sourozh, Vol. 70, November 1997.
42. “Beyond the Normative and the Utilitarian”, British Journal of Sociology, Vol. 49, No. 3, September 1998.
43. “Modernity: A non-European Conceptualisation”, British Journal of Sociology, Vol. 50, No. 1, March 1999, pp. 141-59.
44. “Post-Parsonian Theory”, Sociological Forum, Vol. 14, No. 4, December 1999.
45. “The Subjective-Objective Divide: Against Transcendence”, Sociology, Vol. 34, No. 4, November 2000, pp. 741-62.
46. “Reflexive Modernization and the Third Way: The impasses of Giddens social-democratic politics”, Sociological Review, Vol. 49, No. 3, August 2001, pp. 436-56.
47. “Habitus and Reflexivity: Restructuring Bourdieu’s Theory of Practice”, Sociological Research Online, Vol. 12, No. 6, 2007, available at http://www.socresonline.org.uk/12/6/9.html.
48. “Social Causation: Between Social Constructionism and Critical Realism”, Επιστήμη και Κοινωνία: Επιθεώρηση Πολιτικής και Ηθικής Θεωρίας, τχ. 17-18, 2007.
49. “The case of spirituality: Against religious fundamentalism and militant atheism”, Bedeutung, No. 2, Oct. 2008.
50. “Self And Self-Other Reflexivity: The Apophatic Dimension”, European Journal of Social Theory, Vol. 13, No. 2, May 2010, pp. 271-84.
51. “Ethical and spiritual anti-foundationalism: Buber, Levinas, Krishnamurti”, Social Theory: An International Journal of Social and Political Theory, Vol. 1, 2010, pp. 9-31.
52. “Encyclopaedia, genealogy, tradition: A sociocultural critique of Macintyre’s three moral discourses”, The Sociological Review, Vol. 59, No. 1, 2011, pp. 1-16.
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΑΡΘΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
53. «Το κράτος στην ύστερη ανάπτυξη: Ιστορικές και συγκριτικές διαστάσεις», Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, τχ. 1, Ιανουάριος 1993.
54. «Για τη φύση της κοινωνιολογικής θεωρίας», Επιθεώρηση Διοικητικής Επιστήμης, τόμ. I, τχ. 3, Δεκέμβριος 1996.
55. «Για τη σχέση ανάμεσα στην Ιστορία και την Κοινωνιολογία», Ίστωρ, Απρίλιος 1999.
56. «Σημειώσεις για τον εκσυγχρονισμό, την παγκοσμιοποίηση και την πτώση του κομμουνισμού», Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, τχ. 19, Μάιος 2002.
57. «Εξατομίκευση και Νεωτερικότητα στο πρόσφατο έργο του Στέλιου Ράμφου» Διαβάζω, τχ. 439, Απρίλιος 2003.
58. «Κοινωνία πολιτών και ιδιότητα του πολίτη στη μεταπολιτευτική Ελλάδα», Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, τχ. 22, Δεκέμβριος 2003 (με τον Γ. Παγουλάτο).
59. «Γέφυρες μεταξύ μοντέρνας και μεταμοντέρνας κοινωνικής θεωρίας», Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, τχ. 24, 2004.
60. «Κράτος και Κοινωνία Πολιτών. Από το παλιό στο νέο παράδειγμα;», Ελληνική Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, τχ. 30, Νοέμβριος 2007.
61. «Ο Μαχητικός Αθεϊσμός», Επιστήμη και Κοινωνία, τχ. 21, Άνοιξη 2009.
VΙΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ: ΣΕ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥΣ ΤΟΜΟΥΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ
ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΣΕ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥΣ ΤΟΜΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΓΓΛΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
62. “Class Structure and Development in Greece” in M.S. Archer and S. Giner (eds), Contemporary Europe: Class, Status, Power. Weidenfeld & Nickolson, 1971 (with M. Attalides).
63. “Bureaucracy” article in Encyclopaedia Britannica, 1974 (15.100 words).
64. “The Relevance of the Concept of Class for the Study of Modern Greece” in M. Diner and E. Friedl (eds), Regional Variation in Modern Greece and Cyprus: Towards a Perspective in the Ethnology of Greece. New York: Academy of Sciences, 1976.
65. “Capitalism and the Development of the Greek State” in M. Castells and R. Scase (eds), The State in Western Europe. London: Groom Helm, 1980.
66.“Regime Instability and the State in the Parliamentary Semi-Periphery” in C. Thomas and P. Saravanamuta (eds), State and Instability in the Third World. London: Macmillan, 1989.
67. “The Modern and the Post-modern in Social Thought”, The Charles M. Haar International Sociology Series. Princeton, N.J., Fall 1993.
68. “The State in Late Development: Comparative and Historical Perspectives” in D. Booth (ed.), Rethinking Social Development: Theory, Research and Practice. Longman, 1994.
69. “Greece in the 21st Century: Institutions and political culture” in D. Constas and T.G. Stavrou (eds), Greece Prepares for the 21st Century. Baltimore: Johns Hopkins, 1995.
70. “The Notion of Habitus: Bourdieu’s Theory of Action in Comparative Perspective” in J. Lambiri-Dimaki (ed.), Pierre Bourdieu. Athens: Kardamitsa, 1995.
71. “Modernity, Civil Society and Late Development” in J. Hall (ed.), Civil Society: Theory, History, Comparison. Cambridge: Polity Press, 1995.
72. “Strategies of Integration and Socio-cultural Differentiation”, CID Studies, No. 11, Copenhagen, Centre for Social Integration and Differentiation, 1995.
73. “Global Inequalities, Late Development and Democracy” in J.F. Tezanos (ed.), La Democracia Post-Liberal. Madrid: Editorial Sistema, 1996.
74. “Ernest Gellner’s Theory of Nationalism: some definitional and methodological issues” in J. Hall (ed.), The State of the Nation: Ernest Gellner and the Theory of Nationalism. New York: Cambridge University Press, 1998.
75. “Multi-Cultural Europe: Conceptualising Complexity on the Socio-Cultural and educational Levels” in A. Kazamias and M. Spillane (eds), Education and the Structuring of European Space. Athens: Serios Editions, 1998.
76. “Modernity, Late Development and Civil Society” in L. Rudebeck and O. Törnquist with V. Rojas (eds), Democratisation in the Third World. London: Macmillan, 1998.
77. “D. Lockwood” in R. Stones (ed.), Key Sociological Thinkers. London, Macmillan, 1998.
78. “Exploring Post-traditional Orders: Individual reflexivity, ‘pure relations’ and duality of structure” in M. O’Brien, S. Penna and C. Hay (eds). Theorising Modernity: Reflexivity, environment, and identity in Giddens’ social theory. London: Longman, 1999, pp. 83-97.
79. “Differentiation and Marginalization in Late Modernity” in I. Goug and G. Olofson (eds), Capitalism and Social Cohesion: Essays on Exclusion and Integration. London: Macmillan, 1999.
80. “Reification: A System-Social Integration Imbalance” in J. Bouzakis (ed.), Historical-Comparative Perspectives: Festschrift in Honour of Andreas Kazamias. Athens: Gutenberg, 2000.
81. “Communitarianism: The Issue of Relativism” in E.W. Lehman (ed.), Autonomy and Order: A Communitarian Anthology. Oxford: Rowman & Littlefield, 2000.
82. “Modes of National Identity in the Context of Globalisation” in L. Tsoukalis (ed.), Globalisation and Regionalism: A Double Challenge for Greece. Athens: Hellenic Foundation for European and Foreign Policy, 2001.
83.“Globalisation, Poverty and Environmental Degradation” in D.V. Razis (ed.), The Human Predicament II: Ecological Dynamics and Human Nature. Athens: S&P Advertising, 2003.
84. “Civil Society and Citizenship in Post-war Greece” in F. Birtek and Th. Dragonas, (eds), Citizenship and the Nation-State in Greece and Turkey. London: Routledge, 2005 (with G. Pagoulatos).
85. “Nationalism: Restructuring Gellner’s Theory” in S. Malesevic and M. Haugaard (eds), Ernest Gellner and the Contemporary Social Thought. Cambridge: Cambridge University Press, 2007.
86. “Cognitive Relativism: Between Positivistic and Relativistic Thinking in the Social Sciences” in J. Powel and T. Owen (eds), Reconstructing Postmodernism: Critical Debates. New York: Nova Science Publishers, 2007.
87. “Civil Society and Citizenship in Early and Late Modernity” in P. Baert, S. Koniordos, G. Procacci and C. Ruzza (eds), Conflict, Citizenship and Civil Society. London: Routledge, 2010.
88. “On the Causal Powers of Social Structures and Actors” in M.S. Archer and A. Maccarini (eds), Engaging with the world: Agency, institutions, historical formations. London: Routledge, (to be published) 2012.
ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΣΕ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥΣ ΤΟΜΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
89. Εισαγωγή στο Κ.Δ. Καραβίδα, Αγροτικά: Μελέτη Συγκριτική. Αθήνα: Παπαζήσης, 1977.
90. «Ταξική Δομή και Σύστημα Πολιτικής Πελατείας: Η περίπτωση της Ελλάδας» στο Γ. Κοντογιώργης (επιμ.), Κοινωνικές και Πολιτικές Δυνάμεις στην Ελλάδα. Αθήνα: Εξάντας, 1977.
91. «Habitus: Η Συμβολή του Bourdieu στην Κοινωνιολογία της Δράσης» στο Ι. Λαμπίρη-Δημάκη και Ν. Παναγιωτόπουλος (επιμ.), Pierre Bourdieu: Κοινωνιολογία της Παιδείας. Αθήνα: Καρδαμίτσα-Δελφίνι, 1995.
92. «Κοινοβουλευτισμός και Κομματική Οργάνωση στην Ελλάδα» στο Γ. Κασσιμάτης (επιμ.), 150 Χρόνια Ελληνικού Κοινοβουλευτικού Βίου (1844-1994). Αθήνα: Σάκουλας, 1995.
93. «Ο Κεντροαριστερός Λόγος στην Ευρωπαϊκή Ένωση» στο Σ. Ντάλης (επιμ.), Από το Μάαστριχτ στο Αμστερνταμ: Αποτίμηση της διακυβερνητικής διάσκεψης και ανάλυση της νέας συνθήκης της ΕΕ. Αθήνα: Σιδέρης, 1997.
94. Προλεγόμενα στο Θ. Κουλουμπής και Σ. Ντάλης (επιμ.), Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική στο Κατώφλι του 21ου Αιώνα: Εθνοκεντρισμός ή Ευρωκεντρισμός. Αθήνα: Παπαζήσης, 1997.
95. «Ελληνική Εξωτερική Πολιτική: Ανάγκη για μια Ριζοσπαστική Επανεκτίμηση» στο Θ. Κουλουμπής και Σ. Ντάλης (επιμ.), Η Ελληνική Εξωτερική Πολιτική στο Κατώφλι του 21ου Αιώνα: Εθνοκεντρισμός ή Ευρωκεντρισμός. Αθήνα: Παπαζήσης, 1997.
96. «Ο πολίτης στον 21ο αιώνα» στο I. Nέστορος, B. Πεσμαζόγλου και M. Σαματάς (επιμ.), Σύγχρονα ρεύματα στις κοινωνικές επιστήμες (Kοινωνιολογία, Oικονομία, Ψυχολογία). Αθήνα: Τυπωθήτω, 2000.
97. «Το νόημα της κοινωνίας των πολιτών» στο Α. Μακρυδημήτρης (επιμ.), Κράτος και Κοινωνία των Πολιτών. Αθήνα: Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις, 2002.
98. «Ευρώπη εναντίον Αμερικής» στο Σ. Ντάλης (επιμ.), Πόλεμος στο Ιράκ και η Διεθνής Κοινότητα. Αθήνα: Ινστιτούτο Αμυντικών Αναλύσεων, 2003.
99. «Κοσμοπολιτισμός: Η παγκοσμιοποίηση των αξιών και οι εχθροί τους» στο Π. Καλαϊτζίδης και Ν. Ντόντος (επιμ.), Ισλάμ και Φονταμενταλισμός. Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών της Ιεράς Μητροπόλεως Δημητριάδος, Αθήνα: Ίνδικτος, 2004.
100. Πρόλογος στο Ν. Παπαδάκης, Η Παλίμψηστη Εξουσία: Κράτος, Πανεπιστήμιο και Εκπαιδευτική Πολιτική στην Ελλάδα. Αθήνα: Gutenberg, 2004.
101. «Γιατί οι μεταρρυθμίσεις αποτυγχάνουν» στο Θ. Πελαγίδης (επιμ.), Η εμπλοκή των μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα: Μια αποτίμηση του εκσυγχρονισμού. Αθήνα: Παπαζήση, 2005.
102. «Κράτος, Κοινωνία και Αγορά στην Πρώιμη και Ύστερη Νεωτερικότητα» στο Δ.Ν. Γράβαρης και Ν. Παπαδάκης (επιμ.), Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Πολιτική: Μεταξύ Κράτους και Αγοράς. Αθήνα: Σαββάλας, 2005.
103. «Η έννοια του εκσυγχρονισμού στις κοινωνικές επιστήμες» στο Λ. Βάσσης (επιμ.) , Παράδοση και εκσυγχρονισμός στην Ελλάδα του 21ου αιώνα. Αθήνα: Ταξιδευτής, 2006.
104. «Κοινωνία των Πολιτών και Ιδιότητα του Πολίτη» στο Σ. Κονιόρδος (επιμ.), Κοινωνική Σκέψη και Νεωτερικότητα. Αθήνα: Gutenberg, 2009.
105. Εισαγωγή στο M. Weber, Η Προτεσταντική Ηθική και το Πνεύμα του Καπιταλισμού. Αθήνα: G. Canale & S.p.A., 2010.
106. «Παγκοσμιοποίηση: Μύθοι και πραγματικότητες» στο Μ. Κούση, Μ. Σαματάς και Σ. Κονιόρδος (επιμ.), Εξουσία και Κοινωνία: Δωρήματα στον Κωνσταντίνο Τσουκαλά. Αθήνα: Καστανιώτης, 2010.
VIIΙ ΑΛΛΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1. Συμμετοχή στην πρώτη μεταπολιτευτική επιτροπή για την ανώτατη εκπαίδευση (επί υπουργείας Ν. Λούρου).
2. Καθοριστική συμβολή στη δημιουργία του Τμήματος Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης. Συμμετείχα στην επιτροπή σχεδιασμού του αντίστοιχου στο Πανεπιστήμιο του Αιγαίου.
3. Πρόεδρος της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης ΕΝΩΣΗ ΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ.
4. Έχω υπάρξει μέλος στη συντακτική επιτροπή διαφόρων διεθνών περιοδικών που σχετίζονται με τις κοινωνικές επιστήμες.
5. Στη μακρά πανεπιστημιακή μου καριέρα έχω προσκληθεί να μιλήσω σε μια σειρά από πανεπιστήμια της Αμερικής, Αγγλίας, Ελλάδος και άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
6. Έχω λάβει μέρος, ως κύριος ομιλητής, σε συνέδρια κοινωνιολογίας, πολιτικών επιστημών και άλλων ανθρωπιστικών πειθαρχιών.
7. Τακτική αρθογραφία στο ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΟ ΒΗΜΑ από το 1974.
8. Ιδρυτής και πρόεδρος της ΕΛΕΜΕΠ-Λονδίνου (Ελληνική Εταιρεία για τη Μελέτη Ελληνικών Προβλημάτων) 1967-1987.
9. Μέλος Διοικητικού Συμβουλίου του ΚΕΘΕΑ (Κέντρο Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων).
10. Καθοριστική συμβολή στη δημιουργία της έδρας ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ στο London School of Economics.
11. Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του HELLENIC OBSERVATORY, LSE.
12. Συμμετοχή σε διάφορες συμβουλευτικές επιτροπές για την παιδεία, τη δια βίου μάθηση, την επιστήμη και την τεχνολογία.
